ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΣΤΑ ΗΘΗ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ ΤΗΣ ΠΑΣΧΑΛΙΝΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ

ΚΑΤΣΗΣ3«Το παραδοσιακό πασχαλινό τσουρέκι»

Πασχαλινό τραπέζι χωρίς τσουρέκι δεν γίνεται. Ροδοψημένο, αφράτο, ευωδιαστό, πεντανόστιμο: αυτές είναι οι λέξεις που μπορεί να χρησημοποιήσει κανείς για να το περιγράψει.

Ένα έδεσμα ιδιαίτερα αγαπητό στους Έλληνες και άρρηκτα συνδεδεμένο με τις ημέρες του Πάσχα, κυκλοφορεί σε δεκάδες παραλλαγές σ΄όλη σχεδόν την Ελλάδα, μα και σε πολλές άλλες χώρες, λίγο διαφοροποιημένο μεν, αλλά με τα βασικά του στοιχεία, να μένουν ίδια.

Στο άκουσμα της λέξης τσουρέκι μεταφερόμαστε νοητά σε εορταστική διάθεση κυρίως πασχαλινής αποχρώσεως.

Τί ξέρουμε όμως για το τσουρέκι και την προέλευσή του; Ποιά είναι τα μυστικά για την επιτυχημένη παρασκευή του;

Σύμφωνα με πολλές μαρτυρίες η λέξη τσουρέκι δεν είναι Ελληνική. Έχει τις ρίζες της στα χρόνια της τουρκοκρατίας. Προέρχεται από την τούρκικη λέξη «çörek», που στην τουρκική γλώσσα χρησημοποιείται γαι να περιγράψει οποιοδήποτε ψωμί είναι φτιαγμένο με ζύμη που περιέχει μαγιά. Υπάρχουν πολλά είδη «çörek», τόσο αλμυρά όσο και γλυκά, που εμφανίζονται σε διάφορα σχήματα και μεγέθη ανάλογα με την περιοχή.

Μάλιστα αν το ψάξει κανείς λίγο παραπάνω εύκολα διαπιστώνει, ότι συνταγές για τσουρέκι παρόμοιες με το δικό μας υπάρχουν και σε άλλες χώρες. Στη Ρουμανία το λένε cozonac ενώ στη Βουλγαρία βρίσκουμε κάτι αντίστοιχο με το όνομα kozunak.Στην Αρμενία λέγεται chorek και στο μακρινό Αζερμπαιτζάν çörek. Για τους κατοίκους της Αρμενίας και του Αζερμπαιτζάν το chorek και το çörek αντίστοιχα είναι ένα στρογγυλό επίπεδο ψωμί πασπαλισμένο με σουσάμι.

Όλα αυτά όμως φαίνονται να προέρχονται από την ίδια ρίζα και όλα αναφέρονται μάλλον σε γλυκό ψωμί.

Με βάση τα παραπάνω – θεωρώντας ότι λύνοντας κάπως το θέμα της προέλευσης της λέξης τσουρέκι- καταλήγουμε στο εξής συμπέρασμα.

Το όνομα «Τσουρέκι» υιοθετήθηκε μάλλον από τους Έλληνες κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας. Έκτοτε ξεκίνησαν να φτιάχνουν τη δικής του εκδοχή, ενός γλυκού ψωμιού με γάλα, βούτυρο και αυγά. Στις μέρες μας, στις περισσότερες κλασικές συνταγές για το τσουρέκι τα αρωματικά είναι κυρίως η μαστίχα και το μαχλέπι. Σε άλλες συνταγές προτιμούν το κάρδαμο ή τη βανίλια, ενώ συχνά βλέπουμε να προστίθεται λίγο κονιάκ και ξύσμα πορτοκαλιού.

Το τσουρέκι είναι ένα μόνο από τα ποικίλα εορταστικά ψωμιά της Ελληνικής παράδοσης. Εκτώς από αυτό υπράρχουν και άλλες ποικιλίες πασχαλινού ψωμιού γνωστές ως «λαμπροκουλούρα», «λαμπρόψωμο» ή με άλλες ονομασίες ανάλογα με την τοπική παράδοση. Το ψωμί αυτό είναι συμβολικό, γιατί αντιπροσωπεύει την Ανάσταση του Χριστού, καθώς το αλέυρι ζωντανεύει και μεταμορφώνεται σε ψωμί. Το ψωμί συμβόλιζε τη «ζωή» και στην ειδωλολατρική παράδοση και μπορούμε να βρούμε απομεινάρια της ακόμη και σήμερα, σε παραδόσεις όπως της προσφοράς Πασχαλινού ψωμιού και κόκκινων αυγών στους τάφους αγαπημένων προσώπων κατά το Πάσχα.

Το σχήμα των Πασχαλινών ψωμιών ποικίλλει ανάλογα με τις τοπικές παραδόσεις. Το πιο γνωστό είναι φυσικά η πλεξούδα, με ή χωρίς κόκκινο αυγό. Οι πλεξούδες και οι κόμποι προέρχονται από τους ειδωλολατρικούς χρόνους ως σύμβολα για την απομάκρυνση των κακών πνευμάτων.

Πρωί-πρωί τη Μεγάλη Πέμπτη, σε όλη την Ελλάδα, οι γυναίκες καταπιάνονται με το ζύμωμα. Ζυμώνουν με μυρωδικά τις κουλούρες της Λαμπρής και τις στολίζουν με λουρίδες από ζυμάρι και ξηρούς καρπούς. Ανάλογα με το σχήμα που τους έδιναν παλαιότερα είχαν και διάφορα ονόματα. «Κοφίνια», «καλαθάκια», «δοξάρια», «αυγούλες», «κουτσούνες», «κουζουνάκια». Παρόμοιες κουλούρες έφτιαχναν και στα βυζαντινά χρόνια, τις «κολλυρίδες» και ήταν ειδικά ψωμιά για το Πάσχα, σε διάφορα σχήματα που είχαν στο κέντρο ένα κόκκινο αυγό.

Σε όλες τις συνταγές για τσουρέκια, σύμφωνα με τους ειδικούς παρασκευαστές, τα μυστικά της επιτυχίας είναι το ζύμωμα και η «ξεκούραση». Τα υλικά ανακατεύονται όλα μαζί σε ένα μεγάλο σκέυος. Όμως η ζύμη του τσουρεκιού δε θέλει εξαντλητικό ζύμωμα, αλλά τόσο ζύμωμα όσο χρειάζεται για να μην κολλάει πια στα χέρια και στα τοιχώματα του σκέυους. Άρα το πρώτο μυστικό για αφράτο τσουρέκι είναι να μην το παρακάνουμε στο ζύμωμα! Το δεύτερο μυστικό είναι ότι η ζύμη πρέπει να μείνει μία με δύο ώρες σκεπασμένη για να φουσκώσει.

Θεοχάρης Κατσής

Θεολόγος-Εκπαιδευτικός

Τελειόφοιτος Ιταλικής Φιλολογίας

Φιλοσοφικής Αθηνών

Leave a Reply

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *