ΕΠΙ ΣΚΗΝΗΣ

                                Γράφει η Θεατρολόγος, Κριτικός Θεάτρου

                                      ΚΑΛΛΙΟΠΗ Γ. ΡΑΠΑΝΑΚΗ

Τα δώρα του Προμηθέα

 

18257_16171_regular_36241581_252736975480839_5962134602280599552_nΟ Αισχύλος γράφει τον «Προμηθέα Δεσμώτη» ως μέρος μίας τριλογίας στην οποία είχαν συμπεριληφθεί ο «Προμηθέας Λυόμενος» και ο «Προμηθέας Πυρφόρος». Η υπόθεση του «Προμηθέα Δεσμώτη» αφορά την θεομαχία μεταξύ του Τιτάνα Προμηθέα και του Δία. Σύμφωνα με τον μύθο, αφού αρχικά ο Προμηθέας βοήθησε τον Δία να εξοντώσει τον Κρόνο και να πάρει την εξουσία, ο Δίας ως μονάρχης θέλει να εξαλείψει τους ανθρώπους. Ο Προμηθέας διαφωνεί με αυτήν την απόφαση του Δία και δίνει στους ανθρώπους την φωτιά ενώ παράλληλα τους διδάσκει και άλλες τέχνες όμως πληρώνει ακριβά την ανυπακοή του.

Ο Προμηθέας οδηγείται στα βράχια της Σκυθίας από το Κράτος και την Βία με εντολή του Δία, ενώ ο Ήφαιστος τον αλυσοδένει. Υποφέρει αλλά ποτέ δεν μετανιώνει για ότι έκανε όσον αφορά στην βοήθεια που έδωσε στους ανθρώπους. Ο Δίας στην ύστατη προσπάθειά του να τον μεταπείσει, μετά το Κράτος και την Βία, στέλνει τον Ωκεανό ο οποίος διά της λογικής και της πειθούς, επίσης αποτυγχάνει να μεταβάλει την απόφαση του Προμηθέα. Επιπλέον, στην συγκεκριμένη τραγωδία, υπογραμμίζεται από τον Αισχύλο το γεγονός ότι ο Προμηθέας γνωρίζει ότι ο Δίας θα χάσει την εξουσία του. Την αποκάλυψη αυτού του επτασφράγιστου μυστικού ευελπιστεί ότι θα έχει ο Δίας με την διαμεσολάβηση του Ερμή αλλά και εκεί δεν κερδίζει τίποτα αφού ο Προμηθέας δεν είναι διατεθειμένος να μιλήσει για το συγκεκριμένο θέμα. Σύμμαχοι του Προμηθέα είναι οι Ωκεανίδες οι οποίες από την αρχή της τραγωδίας είναι με το μέρος του και τελικά πέφτουν στα τάρταρα μαζί του.

Οι προφητικές ικανότητες του Προμηθέα σκιαγραφούνται και σε ένα άλλο πρόσωπο του έργου, την Ιώ η οποία αποτελεί ένα επιπρόσθετο θύμα του Δία. Ο παντοδύναμος Δίας την ερωτεύθηκε και την μεταμόρφωσε σε ζώο καταδικάζοντάς την να τρέχει αλλοπαρμένη ξέφρενα από τον ένα τόπο στον άλλο. Στην Ιώ, προλέγει ο Προμηθέας, ότι εκείνη θα φτάσει στην Αίγυπτο και στον Κάνωβο που είναι μία πόλη στην άκρη του Νείλου. Εκεί, ο Δίας την απαλλάσσει από την τρέλα ενώ απλά την αγγίζει με το χέρι του. Με αυτό το άγγιγμα, η Ιώ θα γεννήσει ένα μαύρο παιδί, τον Έπαφο. Όπως ισχυρίζεται ο Προμηθέας, απόγονός της που θα ανήκει στην 13η γενιά της θα τον ελευθερώσει.

Αδιαμφισβήτητα, τα δώρα του Προμηθέα στην ανθρωπότητα πέρα από την φωτιά είναι πολλά και απαριθμούνται ένα προς ένα στο δεύτερο επεισόδιο της συγκεκριμένης τραγωδίας. Ο ίδιος ο Προμηθέας ομολογεί ότι έδειξε στους ανθρώπους τις πορείες των άστρων, τους δίδαξε αριθμητική και γραφή. Επίσης τους υπέδειξε πώς να βάζουν το ζυγό στα ζώα για να μπορούν να κουβαλούν τα βάρη ενώ έβαλε άμαξες στα άλογα και κατεύθυνε τους ανθρώπους στην κατασκευή πλοίων ενώ παράλληλα τους βοήθησε να μαθητεύσουν στην ιατρική και τα φάρμακα καθώς και στην τέχνη της μαντικής. Τους αποκάλυψε τους θησαυρούς που ήταν στο υπέδαφος της γης δηλαδή ορυκτά όπως ο χαλκός, το σίδερο μαζί με το χρυσάφι και το ασήμι.

Οι μελέτες σχετικά με τον «Προμηθέα Δεσμώτη» δείχνουν ότι ο Αισχύλος ανησυχεί για τις πολιτικές εξελίξεις της εποχής του. Ο ποιητής, ενώ καταγόταν από αριστοκρατική γενιά, ήταν δημοκράτης. Χωρίς αμφιβολία, το σημαντικό θέμα σχετικά με την εξουσία του Αρείου Πάγου ο οποίος αρχικά ήταν αριστοκρατικός θεσμός, τον απασχολούσε. Στα πλαίσια της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, το 462π.Χ. ο Εφιάλτης που ήταν ο αρχηγός της Δημοκρατικής παράταξης, αφαίρεσε κάθε είδους πολιτικές εξουσίες από τον Άρειο Πάγο και τις έδωσε στο Δήμο. Βέβαια ο Εφιάλτης δολοφονήθηκε, οι ολιγαρχικοί δεν πέτυχαν να πάρουν την εξουσία και ο Περικλής που ανέλαβε τα ηνία συνέχισε να κυβερνά στην ίδια γραμμή με τον Εφιάλτη. Ο Δήμος γίνεται παντοκράτορας όπως ο Δίας στον «Προμηθέα Δεσμώτη». Πέρα από τα πραγματικά γεγονότα κατά την συγκεκριμένη ιστορική περίοδο, ο Προμηθέας αποτελεί παγκόσμιο σύμβολο κατά της τυραννίας. Είναι γεγονός, ότι ο ίδιος ο Αισχύλος σκιαγραφεί τις πολιτικές διαμάχες του καιρού του προσωποποιώντας συμβολικά το Κράτος και την Βία.

Φέτος, στις αρχές Αυγούστου, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, στο Μικρό Θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου, παρουσιάστηκε ο «Προμηθέας Δεσμώτης» του Αισχύλου, σε μετάφρασης Νικολέττας Φριντζήλα και σκηνοθεσία Μάρθας Φριντζήλα με ένα εκλεκτό επιτελείο ηθοποιών.

 

Leave a Reply

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *