ΕΠΙ ΣΚΗΝΗΣ

     Γράφει η Θεατρολόγος, Κριτικός Θεάτρου

                                                   ΚΑΛΛΙΟΠΗ Γ. ΡΑΠΑΝΑΚΗ

 

ΡΑΠΑΝΑΚΗ«Θείος Βάνιας»

Το λυκόφως μιας εποχής

 

Ο Αντόν Τσέχοφ (1860-1904) έζησε σε μία ταραγμένη μεταβατική εποχή κατά την οποία δέσποζε επιτακτικά η επιθυμία τόσο των διανοουμένων της συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου όσο και του λαού για πολιτική αλλαγή. Μετά τον Χέρτσεν αλλά και τον Τουργκένιεφ με τους «Πατέρες και γιούς» καθώς και το μυθιστόρημα του Ντοστογιέφσκι «Δαιμονισμένοι», ο ρωσικός λαός με αλλεπάλληλες επαναστάσεις τόσο πριν όσο και μετά από τα προαναφερθέντα μυθιστορήματα -ορόσημα στη ρωσική λογοτεχνία-, ζητούσε να αποτινάξει τον τσαρικό ζυγό και να δημιουργήσει καλύτερες συνθήκες διαβίωσης, ισότιμη παιδεία για όλους και ελευθερία λόγου πέρα από την τσαρική λογοκρισία και τρομοκρατία.

Μετά την κατάργηση της δουλοπαροικίας το 1861 υπήρξε αναβρασμός στα πανεπιστήμια σε όλη την δεκαετία του 1860 καθώς οι φοιτητές απαιτούσαν νέα κυβέρνηση, ίσα δικαιώματα και ανακατανομή της γης. Ιστορικά στοιχεία μεταξύ των ετών 1855 και 1869 αποδεικνύουν ότι οι πλειοψηφία των ριζοσπαστών φοιτητών που φιλοδοξούσαν να ξαναφτιάξουν τον κόσμο δεν ανήκαν στα κατώτερα κοινωνικά στρώματα αλλά στην αριστοκρατία. Μέσα στη φυλακή ο Νικολάι Τσερνισέφσκι γράφει το «Τι να κάνουμε;» με τον υπότιτλο «Νουβέλα για τους Νέους Ανθρώπους». Ένα βιβλίο το οποίο συντάραξε συθέμελα την Ρωσία και έγινε ευαγγέλιο στα χέρια των ανθρώπων όταν έβγαινε σε συνέχειες στον «Σύγχρονο» της εποχής εκείνης.

Ο Τσέχοφ έγραψε τον τετράπρακτο «Θείο Βάνια» το 1896 έχοντας γνώση και επίγνωση των πολιτικοκοινωνικών καταστάσεων της χώρας. Επιπλέον, το τελευταίο του θεατρικό έργο «Ο Βυσσινόκηπος» γράφτηκε το 1904 ένα χρόνο πριν την επανάσταση του 1905 στη Ρωσία. Πιο ειδικά, στον «Βυσσινόκηπο» ο συγγραφέας σκιαγραφεί λεπτομερώς την νοοτροπία των ευγενών της εποχής του οι οποίοι είχαν κληρονομήσει γη και «ψυχές» δηλαδή δουλοπάροικους. Δεν εργάζονταν και ανάμεσα στην ραθυμία και την ονειροπόληση, συμβιβάζονταν να ζουν με χρέη παρά να δουλέψουν. Μία τέτοια οικογένεια ευγενών χάνει τον βυσσινόκηπο και την περιουσία της και ο αγοραστής είναι ένας πρώην δουλοπάροικος που ξέρει να δουλεύει και να προκόβει.

Ο «Θείος Βάνιας» διαδραματίζεται στην επαρχία σε ένα σπίτι με «26 πελώρια δωμάτια» όπως μας πληροφορεί ο καθηγητής Σερεμπριακόβ στην 3η πράξη του έργου. Υπάρχει μία κλιμάκωση της δράσης από πράξη σε πράξη όπου ο Τσέχοφ σκιαγραφεί με αδρά χαρακτηριστικά τους ήρωές του, την νοοτροπία τους καθώς και την ψυχοσύνθεσή τους μέσα από τις αντιδράσεις τους χαρίζοντάς μας μία ανάγλυφη εικόνα των κοινωνικών συνθηκών και των ανθρώπων στη Ρωσία του τέλους του 19ου αιώνα. Στον «Θείο Βάνια», ο συνταξιούχος καθηγητής Σερεμπριακόβ επισκέπτεται το σπίτι της πρώην πεθεράς του στην επαρχία. Η πρώτη του γυναίκα έχει πεθάνει. Σε αυτό το σπίτι ζει η Σόνια, η κόρη την οποία απέκτησε με την πρώτη σύζυγο, η πρώην πεθερά του που τον θαυμάζει για την καριέρα του και την μόρφωσή του, και ο αδελφός της πρώην γυναίκας του, ο θείος Βάνιας ο οποίος μαζί με την Σόνια ασχολούνταν με αγροτικές εργασίες και έστελναν επί χρόνια χρήματα στον καθηγητή ως οικονομική ενίσχυση ενώ ξόδεψαν τις ζωές τους διαβάζοντας τα επιστημονικά συγγράμματά του. Πού και πού συνήθιζε να επισκέπτεται τον θείο Βάνια και την Σόνια, ο επαρχιακός γιατρός Μιχαήλ Αστρόβ με τον οποίο είναι ερωτευμένη η Σόνια.

Ο καθηγητής επισκέπτεται το σπίτι της πρώην πεθεράς του με την δεύτερη σύζυγό του, την Ελένα Αντρέγεβνα η οποία είναι μόλις 27 ετών, πάρα πολύ νέα για τον συνταξιούχο καθηγητή με τους ρευματισμούς και την «ποδάγρα». Στον αργό ρυθμό της ρωσικής επαρχιακής ζωής, ο ερχομός μιας νέας και όμορφης γυναίκας, είναι η αιτία η οποία ταράζει τις ζωές των ηρώων και  τους φέρνει αντιμέτωπους με την πραγματικότητα. Κάνουν απολογισμό της ζωής τους και συνειδητοποιούν πόσα κέρδισαν και πόσα έχασαν. Οι επιπτώσεις μίας τέτοιας επίγνωσης και συνειδητοποίησης είναι τόσο δραστικά ραγδαίες ώστε προκύπτουν ακραίες καταστάσεις.

Ο Βάνιας ερωτεύεται την Ελένα και της εξομολογείται τον έρωτά του στο τέλος της πρώτης πράξης του έργου. Παράλληλα και ο γιατρός Αστρόβ είναι επίσης ερωτευμένος με την σύζυγο του καθηγητή. Τα πράγματα φτάνουν στα άκρα από κυρίως δύο στοιχεία τα οποία κλιμακώνουν την ανέλιξη της δράσης στο συγκεκριμένο έργο. Ο Βάνιας πάει στον κήπο να φέρει ένα μπουκέτο τριαντάφυλλα στην Ελένα ως ένδειξη μεταμέλειας για έναν μικρό διαπληκτισμό που είχαν και επιστρέφοντας βλέπει τον γιατρό Αστρόβ να φιλάει την Ελένα. Δεύτερον, ο καθηγητής προτείνει να πουλήσουν το κτήμα για να ζήσει εκείνος και η σύζυγός του καλύτερα. Ιεραρχικά, το κτήμα ανήκει στην Σόνια και ένα μέρος από τα χρήματα για την αγορά του τα έχει δώσει ο Βάνιας. Εκτός εαυτού ο Βάνιας πυροβολεί δύο φορές άστοχα τον καθηγητή.

Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα έργα του Τσέχοφ το οποίο παίζεται στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά. Σκηνοθετεί και πρωταγωνιστεί ο Γιώργος Κιμούλης μαζί με ένα σύνολο εξαίρετων ηθοποιών.

Leave a Reply

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *