ΕΠΙ ΣΚΗΝΗΣ

Γράφει η Θεατρολόγος, Κριτικός Θεάτρου

                                         ΚΑΛΛΙΟΠΗ Γ. ΡΑΠΑΝΑΚΗ

«Κάρμεν»

Ασυμφιλίωτος Έρωτας

 

ΚΑΡΜΕΝΗ κωμική όπερα του Ζώρζ Μπιζέ (1838-1875) «Κάρμεν» έχει παιχτεί σέ όλα τα Λυρικά Θέατρα του κόσμου. Το λιμπρέτο είναι των: Aνρί Μεγιάκ (1831-1897) και Λυντοβύ Αλεβύ (1834-1908) και βασίζεται στη  νουβέλα του Προσπέρ Μεριμέ (1803-1870) η οποία έχει επίσης τον τίτλο «Κάρμεν». Είναι γεγονός ότι η γοητεία της Κάρμεν ως ατίθασης τσιγγάνας όπως διαγράφεται από το λιμπρέτο της συγκεκριμένης όπερας, διατηρείται με την ίδια δύναμη και απαράμιλλη αίγλη ακόμη και σήμερα στην ψηφιακή εποχή μας όπου πολλά πράγματα έχουν διαφοροποιηθεί.

Η Κάρμεν ζει με τους δικούς της κανόνες, ανεξάρτητη και ελεύθερη. Πέρα από τους φραγμούς του πολιτισμού, διεκδικεί το δικαίωμά της στον έρωτα με όποιο τίμημα. Με τις τσιγγάνες φίλες της και τους λαθρέμπορους συνεργάτες της, εκεί ψηλά στο βουνό όπου συμμετέχει σε έναν αυτόνομο κόσμο παρανομίας, μοιάζει με τις ανεξέλεκτες δυνάμεις της φύσης ζώντας ενστικτωδώς σε ένα απρόβλεπτο δικό της σύμπαν. Θηρευτής και θήραμα, αψηφά την ιδέα του θανάτου, στο δικαίωμα της ελεύθερης επιλογής. Αντικρούει την επίπλαστη ηθική, καταγράφει και συντηρεί τις ατέρμονες θύελλες του έρωτα όπως αυτές σκιαγραφούνται  από το εκμαγείο της φύσης στα άϋλα προσωπεία της ψυχής.

Σκοτεινή όπως ο πόθος, απρόβλεπτη και τολμηρή όπως το πάθος, απομυθοποιεί τα κοινωνικά στεγανά και ακολουθεί την μεταφυσική των αισθήσεων. Διαφεύγει από μία ασφυκτική πραγματικότητα αυτοσχεδιάζοντας στην επέλαση μιάς φαντασίωσης. Ο θάνατός της σχηματοποιεί μία λυτρωτική ελευθερία από το ορισμένο στο αόριστο, από το υλικό στο άϋλο και μένει στην αιώνια μνήμη των θεατών του κόσμου ως μάρτυρας ασυμφιλίωτων ερώτων. Δεν είναι μόνο η Ισπανία και η Σεβίλλη, είναι και ο εμφύλιος, ισπανικός πόλεμος που μαίνεται γύρω της. Το εργοστάσιο τσιγάρων, και ένα φρουραρχείο- στρατόπεδο από την αλλη πλευρά. Δύο γυναίκες διεκδικούν ταυτόχρονα τον ίδιο άνδρα: H Μικαέλα και η Κάρμεν είναι ερωτευμένες με τον Δον Χοσέ. Η Μικαέλα τον αγαπάει. Η Κάρμεν τον ερωτεύεται με την πρώτη ματιά και εκείνος ανταποκρίνεται στον ανένταχτο έρωτά της.

Όταν η Κάρμεν μαλώνει με κάποια κοπέλα από το εργοστάσιο συλλαμβάνεται αλλά ο Δον Χοσέ, έρμαιο στο έρεβος του έρωτα, την αφήνει να φύγει ενώ εκείνος τιμωρείται και φυλακίζεται γιά αυτό το γεγονός. Δύο μήνες μετά, απτόητη, ακλόνητη και αμετάπειστη, η Κάρμεν περιμένει τον Δον Χοσέ μετά την αποφυλάκισή του στην ταβέρνα του Λίγιας Πάστια. Του χορεύει και του ζητάει να την ακολουθήσει στο βουνό. Εκείνος τις θυμίζει ότι είναι δεκανέας και δεν θέλει να αφήσει τον στρατό. Ο Θουνίγα, υπολοχαγός, και ανώτερος σε βαθμό από τον Δον Χοσέ, πηγαίνει στου Λίγιας Πάστια αφού επίσης του αρέσει η Κάρμεν. Στην ταβέρνα του Πάστια οι δύο άντρες διαπληκτίζονται. Ως εκ τούτου, ο Δον Χοσέ δεν μπορεί πλέον να επιστρέψει στο στρατό και ακολουθεί την Κάρμεν και τους λαθρέμπορους στο βουνό.

Η ατίθαση φύση της Κάρμεν δεν εφησυχάζει. Χείμαρρος ο έρωτας γιά τον Δον Χοσέ και περνά αφού πλέον εκείνη είναι ερωτευμένη με τον Εσκαμίγιο, έναν ταυρομάχο. Στο βουνό, ψάχνει τον Χοσέ, η Μικαέλα η οποία τον πληροφορεί ότι η μητέρα του είναι ετοιμοθάνατη. Εκείνος αναγκαστικά φεύγει με την Μικαέλα αλλά υπόσχεται στην Κάρμεν να επιστρέψει. Στην αρένα της Σεβίλλης, η Κάρμεν ακολουθεί τον Εσκαμίγιο. Μετά από απέλπιδες προσπάθειες να πείσει την Κάρμεν να παρατήσει τον Εσκαμίγιο, ο Δον Χοσέ την σκοτώνει. Η εξαίσια μουσική του Μπιζέ είναι αδιαμφισβήτητα το σημαντικότερο στοιχείο που διατηρεί την διαχρονικότητα της «Κάρμεν» παράλληλα με την άγρια φύση μιάς γυναίκας όπως η Κάρμεν στο λιμπρέτο, που ζεί στο περιθώριο της κοινωνίας και αψηφά τις νόρμες του πολιτισμένου κόσμου.

Στην παράσταση της Μετροπόλιταν Όπερας που είδα στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (Σάββατο 9 Φεβρουαρίου 2019), η παραγωγή-σκηνοθεσία του Sir Richard Eyre προσέγγισε την «Κάρμεν» με μία φρέσκια, δυναμική ανάγνωση η οποία εστίασε στην δύναμη του έρωτα, του πόθου και του πάθους. Ο σκηνοθέτης, πριν από την αρχή της όπερας αλλά και μετά το διάλειμμα, είχε δύο σύντομες στιγμές μπαλέτου, ως ιντερμέδια που υπογράμμιζαν την ασίγαστη ερωτική φλόγα που διαρρηγνύει το προστατευτικό περίβλημα της κοινωνικής ηθικής και εξαπολύει τους ασκούς αναπότρεπτων ερώτων. Η θαυμάσια σκηνοθετική ανάγνωση  σκιαγράφησε αδρά όλες τις πτυχές της Κάρμεν, φέρνοντας την πιό κοντά στην εποχή μας.

Η Clémentine Margaine ενσάρκωσε το ασίγαστο πάθος που κατατρώγει την γυναίκα και εξαϋλώνει την τσιγγάνα με εξαίσια φωνή και θαυμάσια ερμηνεία. Εξαιρετική τόσο φωνητικά όσο και ερμηνευτικά ήταν η Μικαέλα, της Αleksandra Kurzak. Ο Roberto Alagna τραγούδησε και υποδύθηκε τον Δον Χοσέ διατυπώνοντας με ευκρίνεια την αδυναμία του ερωτευμένου άνδρα που οδηγείται από απελπισία στον φόνο. Αρκετά καλή ήταν η ερμηνεία του Εσκαμίγιο από τον Alexander Vinogradov. H εξαιρετική διεύθυνση ορχήστρας του Louis Langrée μας χάρισε μία Κάρμεν που θα την θυμόμαστε.

Leave a Reply

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *