ΕΠΙ ΣΚΗΝΗΣ

 Γράφει η Θεατρολόγος, Κριτικός Θεάτρου

                                                            ΚΑΛΛΙΟΠΗ Γ. ΡΑΠΑΝΑΚΗ

 

ΡΑΠΑΝΑΚΗ«Βόυτσεκ»

Καταπιεσμένος και Κατατονικός

 

Ο Γκέοργκ Μπύχνερ (1813-1837) στο σύντομο διάστημα που έζησε, άφησε ανεξίτηλη την σφραγίδα του στο ευρωπαϊκό και παγκόσμιο θέατρο. Ο πρώϊμος θάνατος του, πέθανε 24 ετών, στέρησε από το θέατρο έναν σημαντικό δημιουργό ο οποίος θα είχε αλλάξει το τοπίο του θεάτρου σε όλο τον κόσμο καθώς θεωρείται ο εισηγήτης του εξπρεσσιονισμού στο θέατρο. Μέσα από τα τρία θεατρικά έργα του: «Ο θάνατος του Δαντόν» (1835), «Λεόντιος και Λένα» (1836) και το ημιτελές «Βόυτσεκ»(1836-1837), μία νουβέλα τον «Λεντς» (1835) καθώς και την εφημερίδα «Ο ταχυδρόμος της Έσσης» με τα επαναστατικά άρθρα του κατά της μοναρχίας διαφοροποίησε την ευρωπαϊκή σκέψη στον 19ο αιώνα.

Ο Καρλ Γκέοργκ Μπύχνερ γεννήθηκε στο Γκόντελαου, μία πόλη η οποία ανήκε στο Μεγάλο Δουκάτο Έσσης –Ντάρμσταντ. Σημαντικά επηρρέασαν την προσωπικότητα του Μπύχνερ τόσο η οικογένεια του όσο και η συγκεκριμένη ιστορική περίοδος κατά την οποία έζησε μία σύντομη αλλά απόλυτα δημιουργική ζωή. Στη μάχη της Λειψίας (1813) ηττάται ο Ναπολέοντας και εξορίζεται στο νησί Έλβα. Τον επόμενο χρόνο δραπετεύει ανασυντάσσει τα στρατεύματά του και τελικά χάνει την μάχη στο Βατερλώ (1814). Ως εκ τούτου, μετά τους Ναπολεόντιους Πολέμους, κατά την περίοδο όπου η Γερμανία είναι κατεστραμένη από συνεχείες πολέμους και κατακερματισμένη σε πάρα πολλά κρατίδια, μεγάλες αλλαγές γίνονται στο τοπίο της χώρας. Πρώτα από όλα, η Πρωσσία από τον βορρά και η Αυστρία από τον νότο, δύο κράτη τα οποία εκείνη την εποχή αποτελούσαν ισχυρές δυνάμεις, προσπαθούσαν να επιβληθούν πολιτικά στην Γερμανία. Το Συνέδριο της Βιέννης που γίνεται το 1815 επιτυγχάνει μία συνένωση όλων αυτών των γερμανικών κρατιδίων σε 19 ιδρύοντας την «Γερμανική Συνομοσπονδία» η οποία αποτελείται από 35 ηγεμόνες και 4 πόλεις οι οποίες είναι ελεύθερες. Παρ’ όλα αυτά, όταν το 1866 γίνεται ο Γερμανικός Πόλεμος εξ αιτίας του συνεχούς ανταγωνισμού μεταξύ Πρωσσίας και Αυστρίας, η προαναφερθείσα Συνομοσπονδία τελικά επιφέρει την ειρήνη, αλλά με τί κόστος; Την κυριαρχία της μοναρχίας και την καταπίεση των λαών οι οποίοι υποφέρουν.

Μέσα σε αυτό το κλίμα γεννιέται ο Μπύχνερ, ως πρώτο παιδί μιάς διακεκριμένης οικογενείας αφού ο πατέρας του Δρ Έρνστ Καρλ Μπύχνερ είναι διάσημος χειρουργός της εποχής και η μητέρα του, η Καρολίανε, το γένος Ρόυς (1791-1858) ήταν ανιψιά του Εδουάρδου Ρόυς, καθηγητή Θεολογίας στο πανεπιστήμιο του Στρασβούργου. Το 1831 γίνεται φοιτητής στο πανεπιστήμιο του Στρασβούργου. Το 1834 σημαντική είναι η γνωριμία του Γκέοργκ Μπύχνερ στο Γκίσεν με τον Φρήντριχ Λούντβιχ Βάιντιχ (1791-1837) ο οποίος είναι εκπαιδευτικός, με ανοικτούς πνευματικούς ορίζοντες, φιλελεύθερος και δραστήριος άνθρωπος. Το ίδιο έτος, το 1834, ο Γκέοργκ Μπύχνερ ιδρύει τον «Σύλλογο γιά τα Ανθρώπινα  Δικαιώματα» αρχικά στο Γκίσεν και αργότερα στο Ντάρμστατ. Εφημερίδα του Συλλόγου είναι «Ο ταχυδρόμος της Έσσης» γιά την οποία ο Μπύχνερ γράφει τον ιδρυτικό μανιφέστο του Συλλόγου το οποίο τελειώνει με το σύνθημα: «Ειρήνη στις καλύβες. Πόλεμος στα παλάτια». (Πρόγραμμα «Θεάτρου Τέχνης Κάρολος Κουν» (Υπόγειο). Χειμερινή περίοδος 2012). Σε αυτό ακριβως το πρόγραμμα που μόλις προανέφερα, ο Πέτρος Μάρκαρης ο οποίος είχε κάνει και την μετάφραση γιά το έργο «Βόυτσεκ» του Γκέοργκ Μπύχνερ στο προαναφερθέν Θέατρο, γράφει: «[…] Το έργο αντλεί την ιδέα του από ένα πραγματικό γεγονός: To 1821 στη Λειψία, ένας κουρέας, ο Βόιτσεκ, είχε σκοτώσει τη μνηστή του πάνω σε μία έκρηξη ζηλοτυπίας. Ο κουρέας καταδικάστηκε σε θάνατο και εκτελέστηκε, παρά τις δημόσεις διαμαρτυρίες ότι “δεν είχε σώας τας φρένας”. Οπως ο πραγματικός Βόιτσεκ, έτσι και ο Βόιτσεκ του Μπύχνερ είναι κουρέας. Πέρα απ’ αυτό όμως είναι το παιδί γιά όλες τις δουλειές: όχι μόνο κουρέας του λοχαγού, αλλά και γελωτοποιός του, και πειραματόζωο του γιατρού. Κοινωνικά, ο Βόιτσεκ ανήκει στην έσχατη βαθμίδα, είναι ένας προλετάριος. Ωστόσο, ο Μπύχνερ δεν περιορίζεται στον προλετάριο, αλλά του προσθέτει και την ιδιότητα του σκεπτόμενου. Ο ήρωάς του είναι ένας προλετάριος, που στοχάζεται. Ο Μπύχνερ μετατρέπει τον διανοητικά διαταραγμένο, πραγματικό, Βόιτσεκ, σε έναν θεατρικό χαρακτήρα, που βρίσκεται διαρκώς σε κατάσταση “διανοητικής εγρήγορσης». “Σκέφτεσαι πολύ, Βόιτσεκ,” του λέει ο λοχαγός. Πράγματι, ο Βόιτσεκ σκέφτεται πολύ και σκέφτεται πάνω στη μοίρα του και στην μοίρα των φτωχών ανθρώπων».

Στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά η κ. Κατερίνα Ευαγγελάτου σκηνοθετεί τον «Βόυτσεκ» του Γκέορκ Μπύχνερ, σε μετάφραση Σπύρου Α. Ευαγγελάτου. Θεωρώ οτι η σκηνοθετική προσέγγιση, με τις αργές μηχανιστικές κινήσεις όπου οι ηθοποιοί κινούνται σαν μαριονέττες αλλά και η εκφορά του λόγου η οποία είναι στο ίδιο μοτίβο, αργή, αποπροσανατολίζει τον θεατή. Πρόκειται γιά ένα ημιτελές έργο, το οποίο εκτυλίσσεται σε σκηνές αλλά είναι δύσκολο γιά κάποιον που δεν ξέρει την πλοκή να καταλάβει τι γίνεται επί σκηνής. Ο εξαίρετος ηθοποιός Γιώργος Γάλλος που υποδύεται τον Βόυτσεκ αλλά και μία ομάδα εκλεκτών ηθοποιών έδωσαν τον καλύτερο εαυτό τους όμως εγκλωβίστηκαν στην σκηνοθετική οπτική, τόσο στην κίνηση όσο και στην εκφορά του λόγου. Το αποτέλεσμα ήταν μία κουραστική παράσταση.

Leave a Reply

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *