Η σύλληψη του Δημάρχου Πειραιά, που έκανε τις Πειραιώτισσες να ψηφίζουν για πρώτη φορά και τον Βενιζέλο να ηττηθεί.

 

Του Στέφανου Μίλεση

Ένας νέος «Κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων» που τέθηκε σε εφαρμογή με το την 5η Φεβρουαρίου του 1930, προέβλεπε το δικαίωμα ψήφου στις επόμενες δημοτικές και κοινοτικές εκλογές, όποτε αυτές θα διεξάγονταν, για τις γυναίκες εκείνες που είχαν συμπληρώσει το 30ο έτος της ηλικίας τους και που διέθεταν τουλάχιστον απολυτήριο δημοτικού Σχολείου. Και πραγματικά οι Δημοτικές εκλογές που ακολούθησαν βρήκαν τις γυναίκες σε όλη την Ελλάδα στις κάλπες. Οι Ελληνίδες κλήθηκαν να ασκήσουν το δικαίωμα της ψήφου στις 11 Φεβρουαρίου του 1934. Αυτή η ημερομηνία χαρακτηρίστηκε ως σταθμός στα ζητήματα της γυναικείας ισότητας ενώ μέχρι σήμερα μνημονεύεται καθολικά ως ημερομηνία σταθμός για το γυναικείο κίνημα. Ωστόσο η ημερομηνία αυτή δεν είναι απολύτως σωστή, διότι οι πρώτες γυναίκες που ψήφισαν σε δημοτικές εκλογές, ήταν εκείνες που σε περιοχές της Ελλάδας προκηρύχθηκαν Δημοτικές εκλογές νωρίτερα, όπως η Θεσσαλονίκη, οι Οινούσσες και η Σάμος. Έτσι και στον Πειραιά, οι Πειραιώτισσες ψήφισαν για πρώτη φορά δύο χρόνια νωρίτερα από την ημερομηνία που φέρεται επίσημα ως «πρώτη» για τη γυναικεία ψήφο. Και αυτό ξεκίνησε από μια κατάχρηση που οδήγησε στη σύλληψη του Δημάρχου Πειραιώς Τάκη Παναγιωτόπουλου, στην έκπτωση του αξιώματός του και στην διενέργεια δημοτικών εκλογών μόνο για τον Δήμο Πειραιώς τον Φεβρουάριο του 1932. Οι Πειραιώτισσες εξ αιτίας αυτού του γεγονότος ψήφισαν για πρώτη φορά σε δημοτικές εκλογές, δύο χρόνια νωρίτερα συγκρινόμενες με τις περισσότερες Ελληνίδες που ανέμεναν να ψηφίσουν στις δημοτικές εκλογές του 1934. Η ιστορία αναλυτικά έχεις ως εξής. Περί τα μέσα Νοεμβρίου του 1931 ξεσπά ένα μεγάλο οικονομικό σκάνδαλο στον Δήμο Πειραιώς το οποίο χαρακτηρίζεται ως «πρωτοφανής ρεμούλα»! Το ποσό της καταχρήσεως υπερβαίνει τα 50 εκατομμύρια δραχμές, ενώ εμπλέκεται σε αυτό και ο ίδιος ο Δήμαρχος της πόλης που ήταν τότε ο Τάκης Παναγιωτόπουλος. Πολλά χρόνια πριν, τόσο στον Πειραιά όσο και στο Παρίσι, λειτουργούσε η «Τράπεζα Παναγιωτόπουλου» η οποία είχε συσταθεί με κεφάλαια του πατέρα του καταχραστή Δημάρχου, του Αναστάσιου Παναγιωτόπουλου, που επίσης είχε διατελέσει Δήμαρχος Πειραιά και γνωστή βενιζελική προσωπικότητα. Από κακή διαχείριση όμως, η Τράπεζα υπέστη ισχυρό οικονομικό κλονισμό αναστέλλοντας αρχικά τις πληρωμές της και οδηγούμενη πολύ γρήγορα σε χρεοκοπία. Τότε ο Τάκης Παναγιωτόπουλος για διασώσει την Τράπεζα, που ο ίδιος ο πατέρας του είχε δημιουργήσει, αλλά και για να σώσει το γόητρο του ονόματός του που θεωρείτο ως προμετωπίδα της βενιζελικής παράταξης στον Πειραιά, ανέλαβε τη διάσωσή της. Και για να το επιτύχει δημιούργησε το 1928 στον Δήμο Πειραιώς ένα αυτόνομο ταμείο είσπραξης οφειλών στο οποίο τοποθέτησε δικούς του ανθρώπους, της απολύτου δηλαδή εμπιστοσύνης του. Τα χρήματα του ταμείου οδηγούνταν φυσικά για τη σωτηρία της «Τράπεζας Παναγιωτόπουλου». Οι καταχρήσεις από το 1928 έως το 1931 ήταν μεγάλες και έφταναν τα 52 εκατομμύρια δραχμές! Όταν ανακαλύφθηκε η απάτη, ο Πειραιάς βρέθηκε σε μεγάλο αναβρασμό, τόσο ώστε σε δρόμους, καφενεία και άλλα δημόσια μέρη, όλοι μιλούσαν για το οικονομικό σκάνδαλο που δεν ήταν μόνο δημοτικό, αλλά όλης της βενιζελικής παράταξης. Ο Δήμαρχος κρατήθηκε αρχικά φυλασσόμενος από αστυνομικούς στην οικία του, με την αιτιολογία ότι είχε υποστεί νευρικό κλονισμό. Η σύλληψή του όμως δεν άργησε να ανακοινωθεί και επίσημα. Στις 14 Δεκεμβρίου του 1931 εξέπεσε του αξιώματός του. Τότε ανέλαβε χρέη προσωρινού Δημάρχου ο μέχρι τότε Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Μιχάλης Ρινόπουλος, επίσης γνωστός βενιζελικός, αφού ήταν και Πρόεδρος της Λέσχης των Φιλελευθέρων στον Πειραιά. Ο Ρινόπουλος Δημάρχευε μέχρι την προκήρυξη Δημοτικών Εκλογών που διενεργήθηκαν στις 28 Φεβρουαρίου του 1932.

Οι εκλογές αυτές οδήγησαν σε θριαμβευτική ανάδειξη του αντιβενιζελικού Γεωργίου Στρατήγη. Ο Πειραιάς η «Ακρόπολις του Βενιζελισμού» καταψήφισε τον Άγγελο Μεταξά τον υποψήφιο των Φιλελευθέρων. Ο Βενιζέλος υπέστη «μέσα στο σπίτι του» την μεγαλύτερη εκλογική του ήττα. Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος της ήττας που υπέστη η Βενιζελική παράταξη, να αναφερθεί ότι οι Αντιβενιζελικοί υποψήφιοι στις τελευταίες εκλογικές αναμετρήσεις λάμβαναν στα κεντρικά εκλογικά τμήματα του Πειραιά μόλις 1.200 ψήφους, έναντι 26.800 ψήφων που λάμβαναν οι υποψήφιοι του Βενιζέλου! Αυτοί οι συσχετισμοί δυνάμεων μετά το σκάνδαλο των καταχρήσεων του Τάκη Παναγιωτόπουλου, άλλαξαν τελείως! Μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα παραμερίστηκε το γεγονός ότι οι γυναίκες στον Πειραιά ψήφιζαν νωρίτερα από τις υπόλοιπες ελληνίδες! Από το σύνολο των 59 εκλογικών τμημάτων, τα 15 είχαν χαρακτηριστεί για πρώτη φορά ως «Μικτά», όπου μπορούσαν να προσέλθουν και γυναίκες ψηφοφόροι να ψηφίσουν. Όμως οι Πειραιώτισσες που ψήφισαν για πρώτη φορά ήταν μόλις 250! Ο μικρός αριθμός οφειλόταν στο γεγονός ότι τόσες μόνο γυναίκες είχαν υποβάλλει τα δικαιολογητικά που απαιτούνταν, για την έκδοση εκλογικού βιβλιαρίου, προ της 1ης Ιανουαρίου του έτους 1932 όπως ο νόμος όριζε. Άλλες 2.000 γυναίκες είχαν καταθέσει τα δικαιολογητικά τους, ωστόσο είχαν λάβει τα βιβλιάρια εκπρόθεσμα, κατά συνέπεια δεν συμπλήρωναν τις απαιτούμενες από το νόμο προϋποθέσεις.

Οι εφημερίδες της εποχής έγραψαν ότι η πρώτη κυρία που ψήφισε για πρώτη φορά στον Πειραιά, ήταν η σύζυγος του Έλληνα Πρωθυπουργού, η Έλενα Βενιζέλου όπου προσήλθε μαζί με τον Ελευθέριο Βενιζέλο για να ψηφίσουν μαζί τις πρωινές ώρες. Σε εκείνες τις δημοτικές εκλογές στον Πειραιά, ψήφισε και ο ίδιος ο Πρωθυπουργός ο Ελευθέριος Βενιζέλος διότι όπως είναι γνωστό, ο Βενιζέλος ήταν Δημότης Πειραιώς. Ο Βενιζέλος ψήφιζε πάντα στο 16ο Εκλογικό Κέντρο που βρισκόταν στη συμβολή των οδών Ηφαίστου και Ζωσιμαδών. (Σήμερα η οδός Ηφαίστου φέρει το όνομά του «Ελευθερίου Βενιζέλου»). Ωστόσο πρόκειται όπως είπαμε περί υπόθεσης και όχι περί γεγονότος, καθώς στο 12ο εκλογικό τμήμα, που έδρευε εντός του Διδασκαλείου Πειραιώς στην Πλατεία Κοραή (πρόκειται για το σχολείο θηλέων της Ραλλείου) οι εφημερίδες κατέγραψαν ότι ψήφισαν σχετικά νωρίς, περίπου την ίδια ώρα με την Έλενα Βενιζέλου και οι κυρίες Νικολετοπούλου και Χαλκιοπούλου.

Οι Δημοτικές εκλογές του Πειραιά του 1932 εκτός του γεγονότος ότι ψήφισαν οι γυναίκες νωρίτερα από τις υπόλοιπες Ελληνίδες, σημάδεψαν τη μεταστροφή του εκλογικού σώματος υπέρ του υποψηφίου του Λαϊκού Κόμματος εκπροσωπούμενο από τον Γεώργιο Στρατήγη. Ο Βενιζελικός υποψήφιος Α. Μεταξάς καταψηφίσθηκε ακόμα και στα «Κρητικά», την καρδιά δηλαδή των Φιλελευθέρων. Η πτώση της «Ακρόπολις του Βενιζελισμού» στην Ελλάδα, του Πειραιά, ήταν τόσο μεγάλη ώστε το Λαϊκό κόμμα του Τσαλδάρη τύπωσε τα αποτελέσματα και τα τοιχοκόλλησε σε διάφορα κεντρικά σημεία των Αθηνών όπως στην Πλατεία Συντάγματος, στο ζαχαροπλαστείο του Ζαχαράτου και αλλού. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος λόγω των αποτελεσμάτων των Δημοτικών Εκλογών του Πειραιά, αναγκάστηκε να προκηρύξει εθνικές εκλογές το ίδιο έτος (25 Σεπτεμβρίου 1932) στις οποίες δεν συγκέντρωσε αυτοδύναμη πλειοψηφία.

Προκηρύχθηκαν νέες εκλογές που έγιναν στις 5 Μαρτίου του 1933. Σε αυτές οι αντίπαλοι του Βενιζέλου συνενώθηκαν δημιουργώντας την «Ηνωμένη Αντιπολίτευση» (Τσαλδάρη, Κονδύλη) η οποία κέρδισε την πλειοψηφία. Πριν όμως σχηματιστεί κυβέρνηση από την «Ηνωμένη Αντιπολίτευση» εκδηλώθηκε το στρατιωτικό κίνημα του Νικόλαου Πλαστήρα το οποίο μπορεί να κατεστάλη, αλλά υπήρξε η ταφόπλακα του βενιζελισμού αφού κατέλυσε τις αρχές της Δημοκρατίας και του Συντάγματος. Η ειρωνεία ήταν ότι το στρατιωτικό αυτό κίνημα έγινε στο όνομα προστασίας του Συντάγματος και της αβασίλευτης Δημοκρατίας. Μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα στο όνομα του Βενιζέλου, προκηρύχθηκαν νέες εκλογές από τις οποίες τα βενιζελικά κόμματα απείχαν. Η εκλογή των Παναγή Τσαλδάρη και Γεωργίου Κονδύλη επέφερε διωγμούς των βενιζελικών και το δημοψήφισμα της 3ης Νοεμβρίου του 1935 μέσω του οποίου επανήλθε η Βασιλεία στην Ελλάδα.

Αυτές οι διαρκείς εκλογικές μάχες μεταξύ του Κόμματος των Φιλελευθέρων και του Λαϊκού Κόμματος δημιούργησαν μια παρατεταμένη πολιτική αστάθεια στη χώρα, η οποία οδηγήθηκε τελικώς στην επιβολή της Δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά και του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου του 1936. Αυτός ο ατέλειωτος συρμός δραματικών πολιτικών γεγονότων, δεν θα είχε συμβεί, εάν ο Δήμαρχος Πειραιώς Τάκης Παναγιωτόπουλος δεν ήταν καταχραστής του ταμείου του Δήμου. Έτσι έφτασαν οι δημοτικές εκλογές στον Πειραιά του 1932 να αλλάξουν δραματικά το πολιτικό τοπίο σε ολόκληρη τη χώρα.

Leave a Reply

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *