Στο Σταθμό Λαρίσης

του Στέφανου Μίλεση

σταθμός λαρίσηςΗ ιστορία οικοδόμησης του Σταθμού Λαρίσης, που σήμερα είναι γνωστός στους Πειραιώτες και ως σταθμός «Αγίου Διονυσίου», ταυτίζεται απολύτως με την περιπέτεια υλοποίησης ενός τεράστιου έργου, που ήταν η δημιουργία ενός εθνικού δικτύου με διεθνή όμως χαρακτηριστικά, αφού σκοπός του ήταν η συνάντηση και ένωση με τα ξένα σιδηροδρομικά δίκτυα.

Στρατηγικός στόχος, για την ανάπτυξη του εθνικού εμπορίου (εισαγωγικού – εξαγωγικού) ενός λιμανιού όπως ο Πειραιάς, ήταν και είναι η ύπαρξη μιας εθνικής σιδηροδρομικής γραμμής η οποία θα αποτελούσε τμήμα των Ευρωπαϊκών Σιδηροδρομικών αρτηριών. Η σημαντικότητα σύνδεσης του λιμανιού με την ηπειρωτική Ευρώπη θεωρήθηκε τόσο σημαντική που από την δεκαετία του 1870, οι Δημοτικές Αρχές του Πειραιά, συνεδρίασαν αρκετές φορές. Λιμάνι με εξασφαλισμένη χερσαία σύνδεση με την ενδοχώρα και με την Ευρώπη, σήμαινε άνθηση εμπορίου και ναυτικών μεταφορών, οικοδόμηση αποθηκών διαμετακομιστικού εμπορίου και πολλά άλλα πλεονεκτήματα. Ο σχεδιαζόμενος τότε σιδηρόδρομος αποκαλείτο «Λαμιακός», καθώς η τότε Ελλάδα τελείωνε στην Λαμία!

Ο Δήμος Πειραιώς την δεκαετία του 1870 πρότεινε ως κατάλληλο σημείο για την δημιουργία του σιδηροδρομικού σταθμού την Ηετιώνεια Ακτή για πολλούς λόγους. Καταρχήν ήταν το πιο απομακρυσμένο σημείο, ακόμα μακρύτερα και από την εσχατιά της πόλης, που ήταν το νεκροταφείο του Αγίου Διονυσίου. Κυριαρχούσαν σε όλη τη γύρω περιοχή έλη και βούρλα. Τα στάσιμα νερά θεωρούνταν εστία μολυσματικών ασθενειών και έτσι θεώρησαν ότι το ακρότατο εκείνο σημείο πολιτισμού θα μπορούσε να αξιοποιηθεί δια αυτού του τρόπου. Ωστόσο πολλοί λόγοι δημιουργούσαν συνεχή κολλήματα στην εκκίνηση του έργου. Από αυτές τις καθυστερήσεις ο Πειραιάς έχασε την ευκαιρία, σε μια εποχή που το εμπόριο, η βιοτεχνία και η βιομηχανία του άκμαζαν, να διαθέτει αξιόλογο σιδηροδρομικό δίκτυο διεθνούς εμβέλειας. Τα χρόνια πέρασαν μεσολάβησε μια χρεωκοπία και ένας ατυχής πόλεμος (του 1897). Εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα ο Διεθνής Οικονομικός Έλεγχος (Τρόικα) και η οικονομική εποπτεία και παρέμβαση στα εσωτερικά.

Το 1902 μια γαλλική εταιρεία η Μπατινιόλ που συστηματικά αναλάμβανε έργα σε σιδηροδρόμους της υποανάπτυκτης Ανατολής, έφτασε να αναλάβει την υλοποίηση σιδηροδρομικού δικτύου και στην Ελλάδα. Η Μπατινιόλ πήρε τις μελέτες που είχαν εκπονηθεί τριάντα χρόνια πριν, επί εποχής «Λαμιακού» σιδηροδρόμου και βάλθηκε να τις υλοποιήσει. Όμως ο Πειραιάς στα τριάντα χρόνια που είχαν περάσει, είχε αλλάξει. Ο Άγιος Διονύσιος δεν ήταν πλέον απομακρυσμένο σημείο της πόλης και το κοιμητήριό του μεταφερόταν σιγά-σιγά στην «Ανάσταση». Σε εκείνο το σημείο της Ηετιώνειας Ακτής σχεδιάζονταν να οικοδομηθούν νέες τελωνειακές εγκαταστάσεις, νέες πέτρινες αποθήκες και γενικώς είχε αποφασιστεί το λιμάνι να αναπτυχθεί προς εκείνη την πλευρά του λιμανιού, που μέχρι τότε ήταν αναξιοποίητη. Ακόμα όμως και ο ίδιος ο Σταθμός με τις εγκαταστάσεις του, βασίζονταν σε σχέδια άλλης εποχής. Καλώς ή κακώς και ο σταθμός έγινε και η σιδηροδρομική γραμμή που για τριάντα χρόνια είχε καταντήσει το «γιοφύρι της Άρτας». Ο μεν σταθμός εγκαινιάζεται στις 6 Μαρτίου 1904 ημέρα Σάββατο, ενώ η ίδια η γραμμή εγκαινιάζεται δύο μέρες αργότερα, στις 8 Μαρτίου του 1904. Όταν λέμε ότι εγκαινιάζεται, δεν εννοούμε όλη τη γραμμή, αλλά ένα μικρό τμήμα της που συνδέει τον Πειραιά με τη Χαλκίδα. Επειδή όμως η αρχή θεωρείται το ήμισυ του παντός, έστω και αυτή η σύνδεση θεωρήθηκε μεγάλη επιτυχία και πανηγυρίστηκε με τρόπο ανάλογο. Η βασιλική οικογένεια επιβιβάσθηκε την ημέρα εκείνη σε ειδική αμαξοστοιχία και μαζί με μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου ταξίδεψαν για πρώτη φορά με τρένο δια Χαλκίδα! Την ημέρα εκείνη έκανε δριμύ ψύχος. Το τραίνο ξεκίνησε στις οκτώ και μισή το πρωί και η ατμομηχανή ήταν στολισμένη με δάφνες. Ήταν ουσιαστικά ο πρώτος συρμός του εθνικού μας σιδηροδρόμου που θα συνέδεε την πρωτεύουσα της Ελλάδος και το μεγάλο λιμάνι του Πειραιά με το δίκτυο διεθνών σιδηροδρόμων. Την πρώτη αμαξοστοιχία των επισήμων ακολούθησαν άλλες δύο πίσω της. Όλες οι αμαξοστοιχίες έφτασαν στον πρώτο σταθμό που ήταν το Μενίδι. Ο σταθμός του ήταν αναλόγως των περιστάσεων στολισμένος και είχε αναρτηθεί μια τεράστια πινακίδα που ανέγραφε «Δήμος Αχαρνών τω Βασιλεί». Αργότερα όταν το τραίνο σταμάτησε στα Κιούρκα, παρουσιάστηκε στην αποβάθρα του να το περιμένει ο Δήμαρχος Μαραθώνα φορώντας παραδοσιακή φουστανέλα. Είχε καταφτάσει στο σταθμό πριν ακόμα ξημερώσει, κουβαλώντας μαζί του και την οικογένειά του. Το ύψος του όταν καλωσόρισε το πρώτο τραίνο στη σταθμό ήταν τόσο πομπώδες ώστε προσέλκυσε την προσοχή των επισήμων που όλοι σταμάτησαν να μιλάνε για να τον ακούσουν. Στο τέλος της ομιλίας του η σύζυγος του φουστανελοφόρου δημάρχου αξίωσε να συνταξιδέψει με τη βασιλική οικογένεια μαζί με την οικογένειά της. Και ενώ όλοι περίμεναν ότι η πρόταση θα απορριπτόταν λόγω του ότι ο συρμός ήταν κατάμεστος η παράκληση της συζύγου του Δημάρχου Μαραθώνος έγινε δεκτή και η οικογένεια μετά του δημάρχου ανέβηκε σε ένα από τα βαγόνια της ακολουθίας. Το ταξίδι με προορισμό τη Χαλκίδα διήρκεσε τρεις ώρες μόλις! Στις 12.30 ώρα η αμαξοστοιχία των επισήμων φτάνει στο σταθμό της Χαλκίδας. Στο λιμάνι της Χαλκίδας αναμένει την άφιξη του τραίνου ένα γαλλικό, ένα αγγλικό και ένα ελληνικό πολεμικό πλοίο. Με την άφιξή τους αποδίδονται τιμές από πολεμικά αυτά πλοία.

Στη Χαλκίδα από αδεξιότητα του υπαλλήλου ο οποίος επιχείρησε να ανοίξει τη πόρτα του βασιλικού βαγονιού, το κλειδί έσπασε και οι υψηλοί επίσημοι έμειναν εγκλωβισμένοι μέσα στο βαγόνι ενώ τελικά αποφάσισαν να κατέβουν από την πίσω πόρτα του βαγονιού.

Μετά τη μικρή αυτή καθυστέρηση ακολούθησαν τα τυπικά και οι πανηγυρικοί λόγοι. Ακολούθησε γεύμα στο σταθμό της Χαλκίδας για 400 άτομα. Το δίκτυο του Λαμιακού ή του Λαρισαϊκού, αργότερα, σιδηροδρόμου προσδοκούσε να συνδεθεί με το δίκτυο των Οθωμανικών σιδηροδρόμων διαμέσου των οποίων θα εξασφαλιζόταν η σύνδεση της χώρας με την Ευρώπη. Αυτό όμως θα έπαιρνε ακόμα κάποιο χρόνο. Όμως τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων της εποχής ανακοινώνουν το γεγονός σα να είχε κιόλας γίνει. «Δια Χαλκίδος με την Ευρώπην» έγραφαν, εκφράζοντας έναν εθνικό πόθο, που όπως αναφέραμε θα χρειαζόταν ακόμα λίγο χρόνο για να πραγματοποιηθεί!

Δύο χρόνια αργότερα (1906) η γραμμή επεκτείνεται έξω από την Λάρισα, στο Παπαπούλι, πρώην Καραλή Δερβέν, Κοινότητας Αιγάνης, Επαρχίας Τυρνάβου, Νομού Λαρίσης. Πρόκειται για ένα συνοικισμό 15 κατοίκων. Ο Πειραιάς λοιπόν είναι η τερματική γραμμή του πρώτου σιδηροδρομικού δικτύου με διεθνή χαρακτήρα, ενώ στην άλλη πλευρά κυρίαρχη πόλη είναι η Λάρισα. Για τον σκοπό αυτό και ο Σταθμός επισήμως φέρει το όνομα «Πειραιώς – Λαρίσης» ή απλώς «Λαρίσης» ή και Λαρισαϊκός, αλλά από τους Πειραιώτες, καλείται σταθμός «Αγίου Διονυσίου» λόγω του παρακείμενου ναού.

Ο Σταθμός αυτός -μαζί με το δίκτυο που αντιπροσωπεύει- είναι ο τρίτος που εγκαταστάθηκε χρονολογικά στον Πειραιά κόβοντας κι αυτός την πόλη όπως και τα άλλα δύο σιδηροδρομικά δίκτυα. Η έναρξη λειτουργίας του έθεσε τέλος σε εννιά ατμοπλοϊκές γραμμές που εκτελούσαν δρομολόγια που κάλυπτε πλέον ο σιδηρόδρομος. Η πορεία του συγκεκριμένου δικτύου υπήρξε αργή και ποτέ δεν έπιασε τα χρονοδιαγράμματα που είχαν τεθεί. Στον Πειραιά ο Σιδηροδρομικός Σταθμός Λαρίσης, γνωρίζει στιγμές φιλολογικής δόξας αφού όλη την δεκαετία του 1930 αναχωρούσαν από αυτόν εκδρομικές αμαξοστοιχίες, δηλαδή δρομολόγια κατά παραγγελία φιλολογικών, εκδρομικών και φυσιολατρικών σωματείων με συγκεκριμένους προορισμούς, αποκλειστικά για τα μέλη τους. Ανάμεσα στους συμμετέχοντες συναντούμε να λαμβάνει μέρος και ο λογοτέχνης Παύλος Νιρβάνας. Βεβαίως ο σταθμός Λαρίσης, ονομάστηκε και σταθμός της ξενιτιάς διότι από αυτόν αναχωρούσαν μεταπολεμικά συμπατριώτες μας προς αναζήτηση καλύτερης τύχης σε χώρες της κεντρικής ηπειρωτικής Ευρώπης. Ο Πειραιάς είχε το θλιβερό προνόμιο στα δύο άκρα του λιμανιού του να έχει δύο σημείο εξαγωγής ανθρώπινου δυναμικού. Από τον Άγιο Νικόλαο έφευγαν οι Έλληνες με πλοία για Αυστραλία, Αμερική, Καναδά και από τον Άγιο Διονύσιο για Γερμανία, Βέλγιο και άλλους βιομηχανικούς προορισμούς.

Leave a Reply

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *