ΕΠΙ ΣΚΗΝΗΣ

 Γράφει η Θεατρολόγος, Κριτικός Θεάτρου

                                     ΚΑΛΛΙΟΠΗ Γ. ΡΑΠΑΝΑΚΗ

Πλούτος-Πενία

Μία αέναη διαμάχη

 

ΛΟΥΚΙΑΝΟΣΣε δύσκολες εποχές όπως η συγκεκριμένη που βιώνουν σήμερα τα κράτη όλου του κόσμου καθώς και η Ελλάδα φυσικά, όταν τα οικονομικά όρια στενεύουν, τα δικαιώματα των εργαζομένων χάνονται, οι βασικοί μισθοί φέρνουν κυρίως του νέους εργαζόμενους στα όρια της φτώχειας με άμεσες συνέπειες την υπογεννητικότητα και την μετανάστευση, η κοινωνία αποτελεί έναν χώρο μάχης όπου αντικρουόμενα συμφέροντα διασταυρώνονται ενώ η ηθική και οι αξίες μεταβάλλονται ή εξαλείφονται. Ως εκ τούτου, η ανθρωπότητα ταλανίζεται ανάμεσα στον αφανισμό ή σε μία εκ νέου αρχή η οποία υπόσχεται μία καινούργια δομή κοινωνιών όπου η λογική και η αρετή θεμελιώνουν την ευημερία της ανθρωπότητας.

Αδιαμφισβήτητα, σε τέτοιους χαλεπούς καιρούς, η φιγούρα του «Μισανθρώπου» εμφανίζεται στις θεατρικές σκηνές και σκιαγραφεί τη σιωπή μίας οργής που σιγοβράζει σέ έναν κόσμο ο οποίος χαρακτηρίζεται από ακραίο ατομικισμό, σκληρότητα, παραλογισμό και πολλές αντιθέσεις στην κοινωνική διαστρωμάτωση όπου μία μειοψηφία κρατάει τόσο πλούτο με όσο θα μπορούσε να ευημερεί όλη η ανθρωπότητα. Μέσα από αυτό το πρίσμα, θεωρώ ότι δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι στην κρατική σκηνή της χώρας, στο Εθνικό Θέατρο, ανέβηκε πρώτα ο «Τίμων ο Αθηναίος» (1604-1606) των Ουϊλλιαμ Σαίξπηρ και Τόμας Μίντλτον, καθώς και «Ο Μισάνθρωπος» (1666) του Μολιέρου. Κάνοντας μία σύντομη αναδρομή στην πορεία του «Μισανθρώπου», θυμόμαστε τον Αριστοφάνη (452-385π.Χ.) και το τελευταίο του έργο, «Πλούτος» το οποίο ανέβηκε το 388π.Χ. Επιπλέον, θα πρέπει να αναφέρουμε τον Λουκιανό (120μ.Χ.- 180-192μ.Χ.) και τον δικό του διάλογο «Τίμων ή Μισάνθρωπος». Λέγεται ότι ο Λουκιανός γιά να γράψει τον προαναφερθέντα διάλογο βασίστηκε σε μία αληθινή ιστορία σύμφωνα με την οποία στην Αθήνα του 5ου αιώνα π.Χ. υπήρχε κάποιος με το όνομα Τίμων ο οποίος είχε την φήμη του μισανθρώπου.

Ο πόλεμος και οι αναρίθμητοι νεκροί του είχαν αφανίσει τα πάντα στην Αττική και οι αγρότες βίωναν απάνθρωπες συνθήκες. Ο Αριστοφάνης, μέγας ποιητής και κωμωδιογράφος, επινοεί την ιδέα της ανθρωποποίησης του Πλούτου και της Φτώχειας. Στην θεατρική σκηνή, οι Αθηναίοι βιώνουν χαρούμενοι το θαύμα του Πλούτου ο οποίος βρήκε τελικά την όρασή του και μπορεί πλέον να επιλέγει ποιούς θα επισκεφτεί. Στην παρέλαση των ευτυχισμένων αγροτών μπαίνει ο Ερμής που ο οποίος ισχυρίζεται ότι δεν θυσιάζουν πλέον οι άνθρωποι στους θεούς. Στον προαναφερθέντα διάλογο του Λουκιανού  «Τίμων ή Μισάνθρωπος» αρχίζει με τον ίδιο τον Τίμωνα ο οποίος απευθύνεται στον Δία και του  λέει ότι πρέπει να ρίξει τους κεραυνούς του σε όσους είναι άδικοι. Οι φωνές του Τίμωνα φτάνουν μέχρι τον ουρανό οπότε ο Δίας ρωτάει τον Ερμή ποιός είναι ο ρακένδυτος άνθρωπος ντυμένος με δέρμα που κρατάει ένα δικέλλι. Ο Ερμής θυμίζει στον Δία ότι πρόκειται γιά τον Τίμωνα τον γιό του Εχεκρατίδη ο οποίος με αφθονία θυσίαζε στους θεούς. Επίσης ο Ερμής συμπληρώνει ότι η αιτία που έφερε τον Τίμωνα σε αυτό το σημείο ήταν η υπερβολική φιλανθρωπία του σε όλους όσους είχαν ανάγκη. Ο Δίας αποφασίζει να στείλει στον δίκαιο και φιλάνθρωπο Τίμωνα, τον Πλούτο με τον Θησαυρό ως ανταμειβή γιά όσα είχε προσφέρει στούς θεούς και στους ανθρώπους.

Στην πραγματικότητα ο Τίμωνας μισεί και τους θεούς και τους ανθρώπους με όση αγνωμοσύνη και αχαριστία εισέπραξε και από τις δύο πλευρές εξ αιτίας της άμετρης καλοσύνης του. Ο Λουκιανός επίσης προσωποποιεί τον Πλούτο. Ο ίδιος ο Πλούτος όταν ακούει ότι επιθυμία του Δία είναι να επισκεφτεί τον Τίμωνα αντιδρά διότι ισχυρίζεται ότι ο Τίμωνας τον σκορπούσε αλόγιστα. Στο ίδιο κείμενο υπάρχουν εκτενείς αναλύσεις του Πλούτου ο οποίος λέει ότι δεν συμπαθεί και εκείνους οι οποίοι τον κρύβουν και τον φυλακίζουν σε σκοτεινά μέρη. Επιπλέον, ο Πλούτος συμπληρώνει ότι όταν επισκέπτεται κάποιον πρώτη φορά μαζί με τον ίδιο τον Πλούτο μπαίνουν μαζί η αλαζονεία, η απάτη καθώς και πολλά άλλα δεινά. Παρακάτω στο ίδιο κείμενο, η προσωποποιημένη Πενία ισχυρίζεται ότι μαζί της ακολουθούν και η Ανδρεία μαζί με την Σοφία και την Καρτερία.

Ακολουθεί ισχυρή διαμάχη μεταξύ του Πλούτου και του Τίμωνα. Ο Πλούτος εξηγεί στον Τίμωνα ότι άν οι δήθεν φίλοι του, τού φέρθηκαν άδικα δεν φταίει ο ίδιος ο Πλούτος ο οποίος αισθάνεται προδομένος από τον Τίμωνα διότι τον σκορπούσε και δεν τον κράτησε κοντά του. Τελικά, ο Τίμωνας πείθεται να υπακούσει και να γίνει πάλι πλούσιος αποκτώντας τον θησαυρό που μεταφέρει μαζί του, ο Πλούτος. Αμέσως μόλις οι πρώην κόλακες του Τίμωνα μαθαίνουν ότι ο Τίμων ξαναέγινε πλούσιος τον πλησιάζουν και προσπαθούν να του αποσπάσουν χρήματα χρησιμοποιώντας καλά επινοημένα τεχνάσματα. Βεβαίως, ο Τίμων τους διώχνει μακριά. Πρόκειται γιά ένα σημαντικό κείμενο μέσα από το οποίο ο αναγνώστης έχει την ευκαιρία να μάθει ότι το μέτρο είναι απαραίτητο τόσο στην χρήση των χρημάτων και των αγαθών όσο και στην επιλογή καθώς και την συναναστροφή των ανθρώπων έτσι ώστε να μην φτάνει κανείς σε ακραίες καταστάσεις.

Leave a Reply

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *