ΕΠΙ ΣΚΗΝΗΣ

 Γράφει  η Θεατρολόγος, Κριτικός Θεάτρου

                                                 ΚΑΛΛΙΟΠΗ Γ. ΡΑΠΑΝΑΚΗ

«Παιδική  Πασχαλιά»

Η Αγρυπνία της Απώλειας

 

ραπανάκηΤο ελληνικό Πάσχα είναι άμεσα συνυφασμένο με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη. Από την αρχή της Σαρακοστής, στέκεται με κατάνυξη στην γωνία μιάς αέναης εκκλησίας, σε χρόνο άχρονο, ανελλιπώς μεταλαμπαδεύοντας στις επερχόμενες γενιές, λέξη προς λέξη, τα έθιμα και τις παραδόσεις του εορτασμού στο Πάσχα της Ορθοδοξίας και της Χριστιανοσύνης.  Πόσο ομόρφυνε την πολυσημία της ελληνικής γλώσσας, μέσα από διηγήματα και μυθιστορήματα που χρωματίζουν μοναδικές ελληνικές στιγμές. Εστιάζουν σε πολυκύμαντα στιγμιότυπα της ελληνικής επαρχίας και καταγράφουν τις διακυμάνσεις της ανθρώπινης ψυχής περιγράφοντας με ανθηρή και ακμάζουσα πολυτονικότητα την ευρηματική ικανότητα της γλώσσας να αποτυπώνει αμίμητα πορτραίτα ανθρώπων, συνθηκών και καταστάσεων. «[…] Αληθείς ορθόδοξοι Έλληνες!».

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης στην «Παιδική Πασχαλιά» μέσα από την ισχύ και την δύναμη μίας πολυσήμαντης γλώσσας, σκιαγραφεί  λεπτομερώς την γριά –Κομνιανάκαινα η οποία πρόσφατα είχε χάσει την νύφη της και προσπαθούσε να ξαναπαντρέψει τον γιό της, τον καπετάν Κομνιανό, ενώ παράλληλα βασάνιζε με τις παραξενιές της, την ανήλικη εγγονή της Μόρφω, να την εξυπηρετεί. «Η γραία έκειτο επί της κλίνης καθ΄ όλην την Εβδομάδα των Παθών, γογγύζουσα, ρέγχουσα, φωνάζουσα. Εβεβαίου ότι “αγγελιάστηκε” και ητοιμάζετο ν΄ αποθάνη. Επέβαλλεν εις την Μόρφω, την μικράν εγγονήν της, εργασίας ανωτέρας της ηλικίας του πτωχού κορασίου… Βεβαίως η γριά-Κομνιανάκαινα έπασχεν, αλλ΄ ίσως εμεγαλοποίει το πράγμα. Έκλαιε “τα νιάτα της”, έλεγεν, ότι δεν θα προφθάση νά κάμη εφέτος Πάσχα. Η γειτόνισσα η Μηλιά εβεβαίου, ότι η γραία είχε και “κομπόδεμα”, αλλά που να εμβάση μέσα καμμμίαν εκ των γειτονισσών της! Ελλείψει άλλης ασθενείας ήτον ικανή ν΄ αποθάνη από την φιλαργυρίαν της. Δεν εβάστα η ψυχή της να δώση κάτι τι εις μίαν πτωχήν γυνάικα διά να την “κυττάξη”, κι επέβαλλε βαρείαν αγγαρείαν εις την Μόρφω, οκταετή παιδίσκην». (Παπαδιαμάντης – Παπαντωνίου, Μωραϊτίδης, Καρκαβίτσας. «Πασχαλινά  Διηγήματα». Εικαστικός Σχολιασμός: Γιώργος Κόρδης. Εκδόσεις Αρμός. Αθήνα 2003. –Όσα παραθέματα περιέχει το συγκεκριμένο άρθρο προέρχονται από αυτό το βιβλίο).

Βεβαίως, η ίδια η Κομνιανάκαινα, όπως περιγράφεται από τον Παπαδιαμάντη, δικαιολογούσε την απόλυτη  φιλαργυρία της, αφού ούτε γιατρό δεν φώναζε, διότι έπρεπε να κάνει οικονομία γιά τα ορφανά αλλά παράλληλα όφειλε να παντρέψει δεύτερη φορά τον γιό της πού ήταν σαράντα χρονών και ήταν κρίμα να είναι μόνος του. Με αφορμή αυτήν την ιστορία, ο Παπαδιαμάντης περιγράφει λεπτομερώς, στιγμή προς στιγμή, λέξη προς λέξη, τα ήθη και τα έθιμα γιά το Χριστιανικό, Ορθόδοξο Πάσχα στην ελληνική επαρχία αρχίζοντας από την Μεγάλη Δευτέρα μέχρι και την Κυριακή της Λαμπρής όπως την θυμάμαι η μικρή Μόρφω που αναπολεί τις στιγμές του προηγούμενου εορτασμού γιά το Πάσχα που ήταν εν ζωή η μητέρα της η οποία είχε πεθάνει στην γέννα της. «[…] Το Μέγα Σάββατον δε, μικρόν μετά τα μεσάνυκτα, η μήτηρ εξύπνησε τον Ευαγγελινόν και την Μόρφω, κι ενώ εσήμαιναν διά μακρών οι κώδωνες, επήγαν εις την εκκλησίαν όπου εψάλη “ω γλυκύ μοι έαρ” και άλλα ακόμη παθητικά άσματα… Και ύστερον ανέτειλεν ο ήλιος του Μεγάλου Σαββάτου, διαλύων την απαραίτητον ομίχλην της Μεγάλης Παρασκευής (ήτις καθιστά μελαψήν μιγάδα την ημέραν και παμμέλαιναν αράβισσαν την νύκτα), ο Ευαγγελινός εξύπνησεν από τα βελάσματα του αρνίου, το οποίον ητοιμάζετο να σφάξη διά την οικογένειαν του καπεταν-Κομνιανού ο γείτονας Νικόλας, ο σύζυγος της Μηλιάς».

Μέσα από εκτενείς περιγραφές, φθόγγους, συλλαβές και πολυποίκιλλα σχήματα λόγου, ο Παπαδιαμάντης χαρίζει στον αναγνώστη του συγκεκριμένου διηγήματος, μία σε βάθος, λεπτομερή ανάλυση των συναισθημάτων της Μόρφως η οποία διακατέχεται από βαθιά θλίψη, έτσι που μόνη, κατάμονη χωρίς την πολύτιμη παρουσία της μητέρας της, εξυπηρετεί την παράξενη και δύστροπη γιαγιά της. Οι εικόνες του Παπαδιαμάντη στην «Παιδική Πασχαλιά», με αδρές γραμμές συναποτελούν λεπτομερή φωτογραφικά στιγμιότυπα τα οποία προσφέρονται γιά δραματοποίηση αφού έχουν άφθονο υλικό και πλούσια εικονογραφημένους πίνακες γιά ένα θεατρικό έργο.

«[…] Και ύστερον η μήτηρ έστρωσε την τράπεζαν εις την οικίαν, και παρέθεσε τα αυγά τα κόκκινα, το τυρί, που είχε φέρει η κουρούνα, και το αρνί το ψημένο, και τα παιδία εκάθισαν εις την τράπεζαν και ήρχισαν να τσουγκρίζουν τ΄ αυγά των. Τι χαρά! Τι αγαλλίασις! Εφέτος, δηλαδή κατά το έτος εκείνο της δυστυχίας  διά τα δύο ορφανά, δεν ήτο πλέον εκεί ούτε ο πατήρ των, όστις έλειπεν, ούτε η μήτηρ των ήτις επήγε μακρύτερα ακόμη. Αντί των δύο ήτο η γηραιά μάμμη, ρογχάζουσα επί της κλίνης και γογγύζουσα. Αντί των κοκκίνων αυγών, ήσαν αι φλέγουσαι εκ του πυρετού παρειαί της. Αντί των επιχρύσων λαμπάδων, ήσαν οι δύο τρεμοσβήνοντες και βλοσυροί οφθαλμοί της. Αντί της αθώας χαράς, αντί της αφάτου ευτυχίας του παιδικού Πάσχα, ήτο η λύπη η βαρεία, η ανεπανόρθωτος συμφορά».

Σπουδή γραφής και γλώσσας, η «Παιδική Πασχαλιά» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη διακονεί το Πάσχα της Ορθοδοξίας και της Χριστιανοσύνης, μέσα από την ελπιδοφόρα, θρυλική νίκη της Αναστάσεως.

Leave a Reply

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *