ΕΠΙ ΣΚΗΝΗΣ

 

           Γράφει η Θεατρολόγος, Κριτικός Θεάτρου

                                                  ΚΑΛΛΙΟΠΗ  ΡΑΠΑΝΑΚΗ

ΡΑΠΑΝΑΚΗ

«Οθέλλος»

Η  Φαρέτρα του Φθόνου

 

Η βασική πηγή στην οποία βασίστηκε ο Ουḯλλιαμ Σαίξπηρ για τον «Οθέλλο» ήταν μία ιστορία που είχε γράψει ο Giraldi Cinthio και συμπεριλαμβανόταν σε μία συλλογή ιταλικών ιστοριών η οποία εκδόθηκε στη Βενετία το 1566. Σαφώς αυτή ήταν η βάση στην οποία στηρίχτηκε ο Σαίξπηρ γιά να συνθέσει μία από τις σημαντικότερες τραγωδίες του όπου η προσωποποίηση του Φθόνου, ως αρχετυπική φιγούρα, είναι ο Ιάγος. Είναι γεγονός ότι ο Ιάγος δεν εξηγεί τις πράξεις του και αρνείται να αποκαλύψει τα κίνητρα και τις αιτίες του ακόρεστου φθόνου του. Ο Σαιξπηρικός «Οθέλλος» παρουσιάστηκε γιά πρώτη φορά το 1604.

Μίσος, φθόνος, μοχθηρία και ζήλεια γιά τον Οθέλλο που είναι μεσήλικας και έχει αξιώματα καθώς και φήμη αξιόμαχου πολεμιστή ενώ έχει κερδίσει την αγάπη και την αφοσίωση της συζύγου του, της πανέμορφης, νεαρής Δυσδαιμόνας, αποτελούν τα ελατήρια τα οποία υποκινούν τις πράξεις του Ιάγου και καταλήγουν στον φόνο της Δυσδαιμόνας από τον Όθέλλο και τον θάνατο του ίδιου του Οθέλλου. Εμφανώς, από την αρχή του έργου, ο Ιάγος αναφέρει ότι όντως μισεί τον Όθέλλο. Επιπλέον, ο Σαίξπηρ, δίπλα στον απόλυτο φθόνο του Ιάγου τοποθετεί την επίσης απόλυτη πίστη και εμπιστοσύνη του Οθέλλου στον Ιάγο ο οποίος  θεωρεί τον Ιάγο τίμιο. Η αχρειότητα του Ιάγου θεμελιώνει έναν μηχανισμό ακόρεστου μίσους ο οποίος όταν αποκαλύπτεται βρίσκει την ελισαβετιανή σκηνή με μία αλυσίδα θανάτων.

Ανάμεσα από τις πέντε πράξεις του σαιξπηρικού «Οθέλλου» όπου η πρώτη πράξη διαδραματίζεται στη Βενετία και οι υπόλοιπες τέσσερεις στην Κύπρο, ένα ατέρμονο παιχνίδι φαυλότητας τυλίγει τους ήρωες όπου «τα μάγια» λύνονται με μία σειρά θανάτων. Όπως αναφέρει ο Μάριος Πλωρίτης: «[…] Ένα διπλό, αντιφατικό πλέγμα απέναντι στον Οθέλλο κατατρύχει τον Ιάγο. Απ’ τη μιά, πλέγμα ανωτερότητας: o ίδιος είναι λευκός, νέος (είκοσι οχτώ χρόνων), Βενετσιάνος, “πολιτισμένος”, έξυπνος, ενώ ο Οθέλλος είναι μαύρος, μεσόκοπος, “άλλος”,  “βάρβαρος”, απλοϊκός. Απ’ την άλλη, πλέγμα κατωτερότητας: είναι απλός αξιωματικός, άσημος, παραγκωνισμένος, από “χαμηλή” τάξη, παντρεμένος με μίαν ασήμαντη γυναικούλα – ενώ ο Οθέλλος είναι στρατηλάτης, δοξασμένος, τιμημένος, από “βασιλικό σόϊ” και παντρεύεται μιά πανέμορφη Βενετσιάνα αρχοντοπούλα». (Μάριος Πλωρίτης, «Ο πολιτικός Σαίξπηρ, Η τραγωδία της εξουσίας», εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2002).

Είναι γεγονός ότι την νύχτα του γάμου του, ο Οθέλλος καλείται να πάει να υπερασπίσει την Κύπρο η οποία απειλείται από τους Τούρκους. Μίλια μακρυά από την ασφαλή Βενετία, η ραδιουργία του Ιάγου μπαίνει σε εφαρμογή. Πρώτα απ’ όλα, ο Ιάγος φροντίζει να εξευτελίσει τον Κάσσιο έτσι ώστε ο ίδιος ο Κάσσιο να χάσει το αξίωμα του Υπασπιστή. Αμέσως μετά, επιμελώς, με μία σειρά μεθοδευμένων ενεργειών, ο Ιάγος καταφέρνει να πείσει τον Οθέλλο ότι η Δυσδαιμόνα και ο Κάσσιο έχουν ερωτική σχέση. Η ανύποπτη Δυσδαιμόνα παρακαλεί τον σύζυγό της, Οθέλλο να επιτρέψει στον Κάσσιο να διατηρήσει το αξίωμά του. Το σαιξπηρικό δραματικό κίνητρο στην ανέλιξη της συγκεκριμένης πλοκής είναι ένα μαντήλι το οποίο είχε χαρίσει ο Οθέλλος στην Δυσδαιμόνα. Εκείνη το χάνει και τελικά το μαντήλι βρίσκεται στα χέρια του Κάσσιου. Αυτό το γεγονός, φουντώνει τις υποψίες του Οθέλλου γιά την πιθανή ερωτική σχέση της Δυσδαιμόνας με τον Κάσσιο. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο Ιάγος και οι ραδιουργίες του, καταφέρνουν να αναστατώσουν την αρμονία των πραγμάτων και των σχέσεων και να επιφέρουν άδικους θανάτους.

Επιπλέον, ο Μάριος Πλωρίτης, στο προαναφερθέν βιβλίο, («Ο πολιτικός Σαίξπηρ, η τραγωδία της εξουσίας». Εκδόσεις Καστανιώτη. Αθήνα 2002,) αναφέρει: «Η μεγαλύτερη “αντίφαση” του Οθέλλου είναι ότι αυτός ο τραχύς στρατιώτης, ο “βάρβαρος”, είναι ποιητής όχι μόνο της γλώσσας αλλά και του έρωτα. Ανέγγιχτος ερωτικά ως το μεσοστράτι της ζωής του, βυθίζεται στη μαγεία του απόλυτου έρωτα όσο κανένας νεαρός Ρωμαίος γιά να μεταπέσει στην απόλυτη άρνηση του έρωτα και να φτάσει στο απόλυτο τέλος της “ερωμένης” και του εαυτού του».

Όταν πλέον, οι μηχανοραφίες του Ιάγου γίνονται γνωστές, η σιωπή του επικυρώνει ένα συντελεσμένο αποτέλεσμα το οποίο πλέον δεν μπορεί να αλλάξει. Ανάμεσα στην δίκαιη βαθμίδα στο στράτευμα και την εξουσία που κατέχει ο Οθέλλος, η προσωποποίηση του φθόνου, ο ίδιος ο Ιάγος, καταφέρνει να σπείρει την απόλυτη καταστροφή κυρίως δια μέσου της ερωτικής αντιζηλίας. Η πολύπλευρη σύνθεση της πλοκής από τον Σαίξπηρ, φέρνει στο προσκήνιο διαχρονικούς χαρακτήρες. Εξ άλλου, οι πολλαπλές μελέτες αλλά και οι «μεταμορφώσεις» του θεατρικού έργου, σε όπερα αλλά και κινηματογραφικά σενάρια αποδεικνύουν την επικαιρότητα του σε κάθε εποχή. Οι δραματικοί χαρακτήρες, τα σύμβολα καθώς και ο προσδιορισμός του δαιμονικού φθόνου που διακατέχει τον Ιάγο επιδέχονται περαιτέρω μελέτη. Ο «Οθέλλος» παρουσιάζετεαι από το «Θέατρο Τέχνης» – «Κάρολος Κουν» (Υπόγειο) σε σκηνοθεσία κ. Χάρη Φραγκούλη.

Leave a Reply

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *